W skrócie: „ibidem” (skrót „ibid.”, po polsku „tamże”) to zwrot w przypisach oznaczający odwołanie do tego samego źródła co w przypisie bezpośrednio poprzedzającym. Stosuje się go, by nie powtarzać pełnego opisu; przy innej stronie dodaje się jej numer.
Co oznacza ibidem?
Ibidem (skrót: ibid.) to łacińskie słowo oznaczające „tamże”, „w tym samym miejscu”. W przypisach stosuje się je, gdy kolejny przypis odwołuje się do tego samego źródła co przypis bezpośrednio poprzedzający. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem powtarzać pełnego opisu bibliograficznego. To podstawowy element systemu przypisów dolnych, obok skrótów op. cit. i dz. cyt.
W polskich pracach zamiast łacińskiego „ibidem” można równoważnie używać polskiego „tamże” — ważne, by w całej pracy stosować jeden, spójny zapis.
Jak stosować ibidem — przykłady
Ibidem zastępuje powtórzony opis źródła. Jeśli różni się tylko numer strony, podajemy go po skrócie:
¹ J. Kowalski, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2020, s. 45.
² Ibidem, s. 52.
³ Ibidem.
Przypis 2 oznacza: ta sama pozycja co w przypisie 1, ale strona 52. Przypis 3: ta sama pozycja i ta sama strona co w przypisie 2. Ibidem zawsze odnosi się do źródła z bezpośrednio poprzedzającego przypisu — jeśli między nimi pojawi się inne źródło, ibidem zastosować już nie wolno.
Op. cit. i dz. cyt. — gdy źródło już cytowano wcześniej
Gdy odwołujesz się do dzieła cytowanego wcześniej, ale nie w poprzednim przypisie (między nimi było inne źródło), stosuje się op. cit. (łac. opus citatum — „dzieło cytowane”) lub polski odpowiednik dz. cyt.:
⁴ A. Nowak, Statystyka dla studentów, Kraków 2019, s. 10.
⁵ J. Kowalski, Metodologia badań społecznych, op. cit., s. 88.
Przy op. cit. podaje się nazwisko autora i (zwłaszcza gdy cytujemy kilka jego prac) skrócony tytuł, by jednoznacznie wskazać źródło.
Najważniejsze różnice w skrócie
- Ibidem / tamże — to samo źródło co w bezpośrednio poprzednim przypisie.
- Op. cit. / dz. cyt. — źródło cytowane wcześniej, ale przedzielone innym przypisem; wymaga podania autora i tytułu.
Najczęstsze błędy
Do typowych pomyłek należą: użycie ibidem, gdy między przypisami pojawiło się inne źródło; mieszanie form łacińskich i polskich w jednej pracy („ibidem” raz, „tamże” innym razem); stosowanie op. cit. przy autorze, którego cytujemy w kilku różnych dziełach, bez podania tytułu (czytelnik nie wie, o którą pozycję chodzi); a także pisanie skrótów niespójnie pod względem kursywy. Skróty łacińskie zwyczajowo zapisuje się kursywą — sprawdź, jakiego stylu wymaga Twoja uczelnia.
FAQ
Co znaczy ibidem?
Po łacinie „tamże” — wskazuje to samo źródło co w poprzednim przypisie.
Kiedy używać ibidem, a kiedy op. cit.?
Ibidem — gdy poprzedni przypis dotyczy tego samego źródła. Op. cit. — gdy źródło cytowano wcześniej, ale nie bezpośrednio przed danym przypisem.
Czy ibidem zapisuje się kursywą?
Zwyczajowo tak, ale zależy to od wymagań uczelni — najważniejsza jest spójność w całej pracy.
Porządkujesz przypisy i bibliografię przed oddaniem pracy? Sprawdzimy i poprawimy pracę pod względem edytorskim. Napisz do nas.
Najczęściej zadawane pytania o ibidem
Co oznacza ibidem?
Ibidem (skrót ibid.) to łacińskie słowo oznaczające „tamże”. W przypisach stosuje się je, gdy kolejny przypis odsyła do tego samego źródła co przypis bezpośrednio poprzedzający — dzięki temu nie trzeba powtarzać pełnego opisu bibliograficznego.
Czym różni się ibidem od op. cit. i tamże?
„Tamże” to polski odpowiednik ibidem i używa się ich wymiennie (nie mieszając w jednej pracy). Ibidem odnosi się do źródła z przypisu bezpośrednio poprzedzającego, natomiast op. cit. („dzieło cytowane”) — do pozycji przywołanej wcześniej, ale nie tuż przed danym przypisem.
Jak zapisać ibidem z numerem strony?
Jeśli odsyłasz do tego samego źródła, ale innej strony, zapisujesz np. „Ibidem, s. 45″. Gdy strona jest ta sama, wystarczy samo „Ibidem”. Pełne zasady stosowania odsyłaczy znajdziesz w poradniku o przypisach w pracy, a zapis źródeł w wykazie — w artykule o bibliografii.
Chcesz mieć pewność, że przypisy w całej pracy są spójne? Zobacz naszą pomoc w pisaniu pracy licencjackiej oraz pomoc w pisaniu pracy magisterskiej.
Zobacz też: Przypisy w pracy licencjackiej i magisterskiej · Jak zrobić przypis w Wordzie