W skrócie: STAI (Inwentarz Stanu i Cechy Lęku) mierzy lęk w dwóch ujęciach: jako przejściowy stan (lęk-stan) i jako trwałą cechę (lęk-cecha). Każda podskala liczy 20 pozycji (łącznie 40), a wyniki liczy się osobno. Polską adaptację opracowali Wrześniewski, Sosnowski, Jaworowska i Fecenec.
STAI, czyli Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (ISCL), to jedno z najczęściej stosowanych narzędzi do pomiaru lęku w polskich pracach dyplomowych z psychologii, pielęgniarstwa i medycyny. Jego zaletą jest rozdzielenie lęku przeżywanego „tu i teraz” od lęku rozumianego jako trwała cecha. W artykule wyjaśniamy, co mierzy STAI, jak jest zbudowany oraz jak policzyć i opisać wyniki. Narzędzie należy do testów psychologicznych stosowanych w pracach dyplomowych.
Co to jest STAI i co mierzy
STAI mierzy lęk w dwóch ujęciach: jako przejściowy stan emocjonalny (lęk-stan) oraz jako względnie stałą cechę osobowości (lęk-cecha). Lęk-stan opisuje aktualne napięcie i niepokój w danym momencie, a lęk-cecha — ogólną skłonność do reagowania lękiem w różnych sytuacjach. Ten podział decyduje o tym, do jakich pytań badawczych narzędzie się nadaje.
Autor i polska adaptacja
Oryginalny State-Trait Anxiety Inventory opracował Charles D. Spielberger z zespołem. Polskiej adaptacji, wydanej jako Inwentarz Stanu i Cechy Lęku ISCL, dokonali Kazimierz Wrześniewski, Tytus Sosnowski, Aleksandra Jaworowska i Diana Fecenec; narzędzie publikuje Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. W pracy podaje się pełne dane bibliograficzne adaptacji.
Struktura kwestionariusza STAI
STAI składa się z dwóch podskal po 20 pozycji, co daje łącznie 40 stwierdzeń. Podskala X-1 mierzy lęk-stan (instrukcja: „jak czujesz się teraz”), a podskala X-2 — lęk-cechę („jak czujesz się zwykle”). Odpowiedzi zaznacza się na czterostopniowej skali, a część pozycji jest punktowana odwrotnie. Wyniki obu podskal liczy się osobno; nie tworzy się jednego wyniku łącznego.
Zastosowanie STAI w pracy dyplomowej
STAI sprawdza się, gdy lęk jest zmienną główną, zależną lub kontrolowaną. Typowe schematy to:
- pomiar lęku-stanu przed i po interwencji (np. zabiegu, treningu relaksacyjnym) — jako zmiennej zależnej;
- związek lęku-cechy z innymi zmiennymi (np. radzeniem sobie ze stresem, samooceną, jakością snu);
- porównanie poziomu lęku między grupami (np. pacjentami a osobami zdrowymi).
Zmienne opisujące badanych warto zebrać w metryczce ankiety, by móc przeprowadzić analizy porównawcze w badaniach empirycznych.
Jak analizować wyniki STAI
- Zastosuj klucz — odwróć pozycje negatywne i policz osobno lęk-stan i lęk-cechę.
- Statystyka opisowa — średnie i odchylenia standardowe obu podskal; podstawa analizy statystycznej w pracy.
- Rzetelność — alfa Cronbacha osobno dla każdej podskali.
- Zależności i porównania — korelacja, a przy pomiarze przed–po test t dla prób zależnych lub ANOVA; dobór testu opisuje poradnik jaki test statystyczny wybrać.
Przy schemacie przed–po pamiętaj o teście dla prób zależnych — więcej o planowaniu obliczeń w tekście o statystyce do pracy magisterskiej.
Pomoc z analizą wyników STAI
Jeśli masz dane z STAI i chcesz poprawnie policzyć podskale oraz porównania przed–po, wykonamy pełną analizę statystyczną wraz z interpretacją. Zobacz też inne testy psychologiczne wykorzystywane w pracach.
Rzetelność (spójność wewnętrzną) tej skali ocenia się najczęściej współczynnikiem alfa Cronbacha.